< powrót
BARANÓW SANDOMIERSKI
 


Front zamku od pd.

Dawny kasztel

Zamek od frontu

Jeden z Gucciowskich portali na piętrze zamku

 

HISTORIA...
        Manierystyczny zamek Leszczyńskich, jeden z najwspanialszych zamków w Polsce, ma w swej historii etap gdy był jedynie obronnym dworem, kasztelem, o typowej dla kasztelu formie i dość sporych rozmiarach. Dobra baranowskie przeszły w ręce Leszczyńskich w 1569 roku i już wtedy w Baranowie stała jakaś obronna fortalicja. Prawdopodobnie była to drewniano-murowana wieża mieszkalna, jak zdają się sugerować resztki odnalezione pod fundamentami obecnego zamku. Pomiędzy 1578 a 1583 ówczesny właściciel dóbr - Andrzej Leszczyński - wzniósł na miejscu wieży murowany dwór obronny (kasztel). Przetrwał on samodzielnie zaledwie do 1591 roku, kiedy to Andrzej rozpoczął budowę obecnego zamku, włączając w obręb jego murów kasztel jako zachodnie skrzydło. Zamek budowany był przez pińczowskie zakłady Santi Gucciego do 1606 roku. Przechodził później kilkukrotnie modernizacje i niewielkie rozbudowy, które jednak nie zmieniły jego zasadniczego kształtu, sytuującego go wśród najpiękniejszych renesansowych rezydencji Polski, obok Wawelu i Krasiczyna. Zamek został pieczołowicie odrestaurowany po ostatnie wojnie przez ministerstwo Przemysłu Chemicznego, a od 1997 prowadzony jest przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. Część komnat przeznaczona jest do pełnienia funkcji reprezentacyjnych Agencji, część funkcjonuje jako muzeum wnętrz zamkowych, część wreszcie obrazuje dawne założenie obronne (w podziemiach) i proces powstawania oraz wydobycia siarki w okolicach Tarnobrzegu (tzw. "muzeum siarki"). 

POŁOŻENIE...
        Zamek położony jest na północny-zachód od miasteczka, po drugiej stronie rzeczki Babulówki. Prowadzi do niego asfaltowa droga, która nad rzeką robi nieoczekiwany ostry zwrot w lewo i poprzez wały doprowadza pod bramę parkową od południa. Do początku XIX w. droga prowadziła na wprost, przez długi drewniany most nad rzeką wprost pod zamek. Obecny park powstał po wojnie na terenach dawnych umocnień bastionowych, chroniących zamek od końca XVII wieku. Miały one nieregularny obrys, wzmocniony przez aż 7 bastionów. Zamek ma plan prostokąta, zamykającego z czterech stron prostokątny dziedziniec. Naroża flankowane są czterema cylindrycznymi wieżami, a brama wjazdowa przepruta jest w ryzalicie centralnym. Pozornie symetryczna budowla kryje w sobie wiele różnic, związanych głównie z koniecznością dostosowania jej do istniejącej zabudowy, czyli właśnie dworu obronnego.

OPIS...
        Dawny kasztel to obecne zachodnie skrzydło zamku (lewe od strony bramy wjazdowej). Była to obszerna budowla na planie prostokąta z dwoma lub czterema wieżami alkierzowymi w narożach (dwie z nich to obecne wieże zamku, dwie są tylko hipotetyczne - nie istnieją, choć mogły). Parter przeznaczony był na cele gospodarcze, piętro miało walory reprezentacyjne. Z uwagi na wielokrotne przebudowy całości zamku, a szczególnie zachodniego skrzydła (np. dobudowa tzw. "Galerii tylmanowskiej") zmieniły całkowicie kształt pomieszczeń oraz ich dekorację i wyposażenie. z dawnego dworu nie pozostało właściwie nic poza murami.