< powrót
BRANICE
 


Lamus od pd.

Lamus od pn.

Kominek Gucciowski w sali na piętrze

Lamus jesienią

 

HISTORIA...
        Ten zapewne jeden z najpiękniejszych dworów obronnych w Polsce powstał pod koniec XVI wieku. Jego właścicielem był Jan Branicki herbu Gryf, starosta niepołomicki, kasztelan biecki i żarnowski. Pracami budowlanymi kierował słynny włoski architekt Santi Gucci, który pełnił rolę nadwornego architekta Branickich. Prace wykończeniowe trwały do 1603 roku, a więc kilka lat po śmierci architekta. Prace Santi Guciego można też spotkać w kościele w Niepołomicach, gdzie projektował manierystyczną kaplicę grobową Branickich oraz na Wawelu, w kaplicy Batorych. Braniccy porzucili szybko dwór i przenieśli się do dworu "polskiego", który postawili tuż obok. Dotychczasowy dwór zaczął pełnić funkcję lamusa i niszczał. Od roku 1952 przeprowadzono prace, które nadały mu wcześniejszy, reprezentacyjny charakter, ale umownie nadal nazywa się go "lamusem". W budynku znajduje się oddział Muzeum Archeologicznego z Krakowa, mieści się tu niewielka wystawa, związana z wykopaliskami z okolic Nowej Huty.

POŁOŻENIE...
        Aby dojechać do dworu należy skręcić w prawo z drogi Kraków - Igołomia, po przejechaniu 500 metrów za drugim wiaduktem technologicznym huty (jadąc od Krakowa). Skręt oznakowany jest białym drogowskazem. Następnie na skrzyżowaniu jeszcze raz w prawo. Dojazd pod sam dwór umożliwia wąska, asfaltowa droga, biegnąca wzdłuż północnego ogrodzenia posesji.

OPIS...
        Budynek ma plan zbliżony do kwadratu, jest trójkondygnacyjny: ma piwnice, parter i piętro. Piwnice miały znaczenie gospodarczo - magazynowe, parter obronne a piętro reprezentacyjne. Całość wieńczy renesansowa attyka z krenelażem, skrywająca pogrążony dach. Ściany zewnętrzne są w 100 procentach powierzchni ozdobione dekoracją sgraffitową. Okna części dolnej są nieco mniejsze od górnych, ale wszystkie mają renesansowe obramienia. Renesansowe są także framugi drzwi wejściowych i drzwi wewnątrz dworu. Warto zwrócić uwagę na jedną z arkad w attyce południowej, w której przedstawiona jest postać czarodzieja lub – co bardziej prawdopodobne - astronoma.
        Dolna kondygnacja posiada sklepienia kolebkowe. W górnej odtworzono renesansowy strop drewniany. Najcenniejszymi elementami wystroju wnętrza są: kamienny kominek i portal wejściowy w sali na piętrze. Wykonane one zostały według projektu Santi Gucciego w stylu manierystycznym, są ozdobione bogatą dekoracją roślinną i figuralną. Dekoracja portalu przedstawia umieszczony wśród liści akantu herb Jan Branickiego - Gryf. Kominek przedstawia dwie postacie żeńskie, zwane hermami, podtrzymujące bogatą nadstawę z herbami rodowymi Branickich (Gryf i Zabawa) otoczonymi łacińskim napisem "IOANNES DE RUSZCZA BRANICKI, CASTELLANUS ZARNOWIENSIS, CAPITANEUS NIEPOLOMICENSIS".
        Wystawa muzealna zajmuje wyłącznie salę na parterze dworu. Na interesujących planszach przedstawiona została historia branickiej rezydencji. Druga część to mało rzucające się w oczy, ale wielce istotne naukowo-poznawczo rezultaty prowadzonych w okolicach Nowej Huty prac wykopaliskowych. 

OTOCZENIE...
        Dwór stoi na naturalnie obronnym miejscu, na wzniesieniu ponad dawnymi stawami. Obok niego znajduje się XIX wieczny dworek Branickich w stylu klasycystycznym. Ma on ładny, kolumnowy portyk. Służy jako prywatne mieszkanie.
        Równie interesujący jak dwór w Branicach jest położony nieopodal gotycki kościół p.w. św. Grzegorza z 1420 r. Oprócz interesującej bryły zewnętrznej, murów zdobionych czarno paloną cegłą zendrówką oraz kaplicy projektu Adolfa Szyszko-Bohusza można w jego wnętrzu zobaczyć płytę nagrobną Wierzbięty z Branic – fundatora kościoła (w prezbiterium po lewej) oraz witrażyk w oknie prezbiterium z przedstawieniem św. Grzegorza, pochodzący z XV w (jeden z dwóch najstarszych w Małopolsce, poza Krakowem).